พัทลุงเป็นเมืองเก่าโบราณมีมาตั้งแต่สมัยอาณาจักรศรีวิชัย(ก่อนกรุงสุโขทัย) ที่ตั้งเมืองอยู่ในบริเวณเกือบรอบทะเลสาปสงขลา ได้มีการย้ายเมืองไปหลายแห่ง จากจารึกเมื่อปี ๑๘๓๒ สถานที่ตั้งเมืองแห่งแรกคือท้องที่ อ. สทิงพระ ต่อมาที่ตั้งเมืองย้ายไปตั้งตามแหล่งต่างๆหลายแห่งและสถานที่สุดท้ายก่อนที่ตั้งเมืองในปัจจุบันคือที่ ‘ลำปำ’ ปรากฎหลักฐานที่ชัดเจนคือ อนุสรณ์สถาน บ้าน หรือ ‘จวน‘ เจ้าเมืองพัทลุง ๒ แห่งที่เรียกว่า ‘วังเก่า’ และ ‘วังใหม่’ ซึ่งทายาทของผู้ก่อตั้งได้มอบให้กรมศิลปากรเมื่อปี ๒๕๒๔ และทางกรมศิลปากรได้บูรณะและจัดดำเนินการเปิดเป็นพิพิทธภัณฑ์ ทำพิธีเปิดเมื่อ ๑๖ สิงหาคม ๒๕๓๖
- ถนนอภัยอภิรักษ์ ตำบลลำปำ อำเภอเมือง จังหวัดพัทลุง
วังเก่าหรือจวนเก่า เดิมเป็นที่พำนักของพระยา
อภัยบริรักษ์ (น้อย จันทโรจวงศ์) เจ้าเมืองพัทลุง ระหว่างปี พ.ศ. ๒๔๐๙-๒๔๓๑ ต่อมาเมื่อลาออกจากราชการแล้ว รัชกาลที่ ๕ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นพระยา
วรวุฒิไวย วัฒลุงควิไสย อิศรศักดิ์พิทักษ์ราชกิจนริศศรราชภักดี พิริยะพาหะ จางวางกำกับราชการหัวเมืองพัทลุง
- ถนนอภัยอภิรักษ์ ตำบลลำปำ อำเภอเมือง จังหวัดพัทลุง
วังใหม่หรือจวนใหม่ เป็นเรือนหมู่ทรงไทยแบบภาคกลางปนศิลปนิยมในท้องถิ่นภาคใต้ที่มีสภาพค่อนข้างสมบูรณ์ ชุดหนึ่งในขนาดพื้นที่๒๒.๕ x๓๗.๑๔ เมตร มีลักษณะเป็นเรือนไม้ ยกพื้นสูงประมาณ ๒.๑๐ เมตร และลดระดับเป็นระเบียงและชานถมทราย ฝาผนัง ชานเป็นกำแพงก่ออิฐถือปูน ประกอบเป็นเรือนหลายหลัง
- หมู่ที่ ๔ ตำบลลำปำ อำเภอเมือง จังหวัดพัทลุง
วัดวัง ตั้งอยู่ใกล้วังเจ้าเมืองพัทลุง เป็นศูนย์กลางจิตใจของชุมชน วัดวังเป็นวัดคู่กับวัง เช่นเดียวกับ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม คู่กับพระบรมมหาราชวัง วัดวังเป็นวัดประจำสกุล ณ พัทลุง และ สกุล จันทโรจวงศ์
ความสำคัญและการขึ้นทะเบียน
โบราณสถานของวังเจ้าเมืองพัทลุง
วังเก่ามีอายุเกิน ๑๕๐ ปี ถือเป็นหลักฐานสะท้อนพัฒนาการทางสถาปัตยกรรมในภาคใต้ที่ผสมผสานเอกลักษณ์ภาคกลางกับวิถีชีวิตพื้นถิ่นพัทลุง ภายหลังเมื่อวังใหม่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแล้ว ทายาทตระกูลจันทโรจวงศ์จึงร่วมบริจาควังเก่าให้เป็นสมบัติของชาติ
กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนวังเก่าเป็นโบราณสถานเมื่อวันที่ ๑๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๓๕ วังเก่าจึงไม่เพียงแต่เป็นที่พำนักของเจ้าเมืองพัทลุงในอดีต หากยังเป็นสัญลักษณ์ของความรุ่งเรือง ความจงรักภักดี และรากเหง้าทางวัฒนธรรมที่สืบทอดถึงปัจจุบัน
